مصطفى النوراني الاردبيلي
390
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
خواص : ملين حلق و سينه ، منفث بلغم و مزلق و ملين طبع مىباشد و پختهاش هم همانند ميوه خورده مىشود و لكن براى دارو ميوه خشك شده را استعمال مىكنند . شكم و سينه را نرم مىكند ، خراش و ورم حلق را مفيد مىباشد ، مواد بلغمى و خونى را صاف مىكند و براى خراش و گرمى رودهها مفيد است و آب خيسانده آب برگهاى تازهاش نافع تسلسل و سوزش بول مىباشد . « 1 » نفع خاص : دافع عطش و سوزش بول و علاج سرفه و تب صفراوى مىباشد و مكيدن آن در دهان نافع امراض گلو و سينه مىباشد . همچنين مخرج كرم معده است آن را شب خيسانده و آبش را صبح بخورند ، نافع سوزاك و سوزش بول و جريان منى مىباشد . « 2 » مزاج : معتدل و تر 1 درجه بيان شده است . اين را با ادويه مسهله شامل مىكنند كه حدت و تيزى مسهل را جلوگيرى مىكند . نفع خاص آن را براى سرفه خشك بيان نموده و نيز براى معده و جگر مضر گفتهاند مصلحش : عناب و برگ گلاب . بدلش : ختمى مقدار خوراك از 9 تا دانه نوشته شده است . « 1 » اسم طبى دبق cordia latifolia نوشته شده است كه آن را در نسخههاى قبض معده و براى نرمى رودهها ، امراض عصبى مثل ماليخوليا و همچنين در سردرد و سرما خوردگى استعمال كرداند و در بعضى شربتهاى سينه و سرفه و نيز در بعضى نسخهها براى نرمى و سردى دادن ادويه مشمول ادويه مىگردد و شربت اسطوخودوس كه مقوى اعصاب و مسكّن درد سر و بعضى ديگر امراض را مفيد است سپستان يكى از اجزاء آن مىباشد و در بعضى نسخههاى امراض ريه هم استعمال شده است و نيز در دواى معروف همدرد به نام لعاب سپستان و لعاب سپستان خيار چنبرى كه مخصوص براى سرفه و سينه است ، همراه با شيرينبيان و عناب و خشخاش و تخم خيارين و كتيرا و صمغ به بول و مغز بادام
--> ( 1 ) - المفردات ، ص 454 ( 2 ) - بستان المفردات ، ص 253 ( 1 ) - مخزن المفردات ، ص 217